Οι περισσότεροι μπορούμε να θυμηθούμε με εντυπωσιακή λεπτομέρεια το πρώτο ταξίδι που κάναμε μόνοι μας, εκείνο το δείπνο που κράτησε μέχρι αργά το βράδυ, το εργαστήριο όπου δοκιμάσαμε για πρώτη φορά κάτι που δεν πιστεύαμε ότι θα μπορούσαμε να κάνουμε.
Αντίθετα, είναι πολύ πιο δύσκολο να θυμηθούμε τα περισσότερα αντικείμενα που αγοράσαμε την ίδια περίοδο. Κάποια εξακολουθούν να βρίσκονται στο σπίτι μας, άλλα έχουν αντικατασταθεί. Δεν πρόκειται για σύμπτωση.
Η ψυχολογία πίσω από τη διαφορά
Οι ερευνητές Thomas Gilovich και Matthew Killingsworth παρατήρησαν ένα μοτίβο που επαναλαμβανόταν διαρκώς. Τα αντικείμενα μάς προσφέρουν συνήθως μια έντονη αλλά σύντομη ικανοποίηση. Οι εμπειρίες έχουν την παράξενη ιδιότητα να συνεχίζουν να δημιουργούν αξία ακόμη και αφού τελειώσουν.
Ένα αντικείμενο παραμένει συνήθως το ίδιο. Αυτό που στην αρχή μας ενθουσίαζε αρχίζει σταδιακά να θεωρείται δεδομένο. Οι ψυχολόγοι περιγράφουν αυτό ως hedonic adaptation.
Οι εμπειρίες ακολουθούν διαφορετική διαδρομή. Δεν τελειώνουν όταν ολοκληρωθούν. Συνεχίζουν να υπάρχουν μέσα από τις αναμνήσεις μας, τις ιστορίες που αφηγούμαστε και τις συζητήσεις στις οποίες επιστρέφουμε ξανά και ξανά.
Οι εμπειρίες γίνονται κομμάτι της ταυτότητάς μας
Ο Thomas Gilovich είχε διατυπώσει μια σκέψη που συνοψίζει αυτή την ιδέα με εξαιρετικά απλό τρόπο. Οι εμπειρίες γίνονται μέρος της ταυτότητάς μας, ενώ τα περισσότερα αντικείμενα παραμένουν κάτι που απλώς κατέχουμε.
Μια εμπειρία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο, τους άλλους ή ακόμη και τον ίδιο μας τον εαυτό. Οι περισσότεροι δεν θυμόμαστε τη ζωή μας ως μια ακολουθία ημερών. Τη θυμόμαστε ως μια ακολουθία στιγμών.
Οι πιο πολύτιμες στιγμές δεν μπορούν να προγραμματιστούν
Οι περισσότερες από τις αναμνήσεις που κρατάμε δεν ήταν ποτέ μέρος κάποιου σχεδίου. Κανείς δεν λέει χρόνια αργότερα: «Θυμάσαι πόσο όμορφα ήταν επειδή όλα κύλησαν ακριβώς όπως τα είχαμε οργανώσει;»
Αυτό που θυμόμαστε είναι σχεδόν πάντα κάτι που συνέβη αυθόρμητα. Ένα αστείο, μια συζήτηση που κράτησε μέχρι αργά, ένας άνθρωπος που γνωρίσαμε χωρίς να περιμένουμε ότι θα παίξει σημαντικό ρόλο στη ζωή μας.
Δεν αγοράζουμε ποτέ τις δύο ώρες που θα περάσουμε σε ένα εργαστήριο. Αυτό που προσπαθούμε να αποκτήσουμε είναι η πιθανότητα να συμβεί κάτι που θα αξίζει να θυμόμαστε.
Η ζωή μετριέται διαφορετικά απ' όσο νομίζουμε
Καθώς περνούν τα χρόνια, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν οργανώνουν τη ζωή τους γύρω από τα πράγματα που απέκτησαν. Την οργανώνουν γύρω από τις στιγμές που τους άλλαξαν.
Ίσως γι' αυτό μας συγκινούν τόσο πολύ οι παλιές φωτογραφίες. Δεν έχουν αξία επειδή είναι όμορφες εικόνες. Έχουν αξία επειδή μας επιστρέφουν σε μια εκδοχή του εαυτού μας που δεν υπάρχει πια. Οι εμπειρίες κάνουν ακριβώς το ίδιο.