Υπάρχει μια θεωρία στην κοινωνιολογία που, παρότι διατυπώθηκε πριν από αρκετές δεκαετίες, μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρη από ποτέ. Ο Αμερικανός κοινωνιολόγος Ray Oldenburg υποστήριξε ότι η καθημερινή ζωή των ανθρώπων οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς χώρους.
Ο πρώτος είναι το σπίτι. Ο δεύτερος είναι η εργασία. Για πολλές δεκαετίες, οι δύο αυτοί χώροι έμοιαζαν αρκετοί. Σήμερα όμως όλο και περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται ότι κάτι λείπει.
Ο Oldenburg ονόμασε αυτό που λείπει «τρίτη θέση». Είναι ένας χώρος όπου δεν πηγαίνουμε επειδή πρέπει, αλλά επειδή θέλουμε. Ένας χώρος που δεν μας ορίζει ούτε ως επαγγελματίες ούτε ως μέλη μιας οικογένειας.
Η «τρίτη θέση» δεν είναι πολυτέλεια — είναι κοινωνική ανάγκη
Οι άνθρωποι δεν δημιουργούν κοινότητες μόνο μέσα στο σπίτι ή στον χώρο εργασίας τους. Δημιουργούν κοινότητες εκεί όπου μπορούν να συναντηθούν αυθόρμητα, να επαναλαμβάνουν αυτή τη συνάντηση στον χρόνο και να αναγνωρίζουν σταδιακά ο ένας τον άλλον ως γνώριμα πρόσωπα.
Ένα δημιουργικό εργαστήριο έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ακριβώς έτσι. Κάποιος έρχεται αρχικά από περιέργεια. Ύστερα επιστρέφει. Σιγά σιγά αρχίζει να αναγνωρίζει πρόσωπα και γίνεται μέλος μιας μικρής κοινότητας.
Οι κοινότητες δεν σχεδιάζονται — δημιουργούνται
Οι κοινότητες χτίζονται αργά, σχεδόν ανεπαίσθητα, μέσα από επαναλαμβανόμενες μικρές συναντήσεις. Από τους ανθρώπους που επιστρέφουν στον ίδιο χώρο κάθε εβδομάδα.
Οι δημιουργοί καταλαβαίνουν συνήθως αυτή τη διαδικασία πολύ καλά. Θυμούνται ποιος είχε έρθει την προηγούμενη εβδομάδα, ρωτούν πώς εξελίχθηκε το αντικείμενο που έφτιαξε κάποιος, συστήνουν ανθρώπους μεταξύ τους.
Ίσως δεν αναζητούμε περισσότερο ελεύθερο χρόνο
Συχνά λέμε ότι αυτό που μας λείπει περισσότερο είναι ο χρόνος. Κι όμως, όταν εμφανίζεται ξαφνικά μια ελεύθερη ημέρα, δεν είναι πάντα εύκολο να αποφασίσουμε πώς θέλουμε πραγματικά να τη ζήσουμε.
Ίσως γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη χρόνου. Είναι η έλλειψη χώρων που δίνουν νόημα στον χρόνο αυτόν.
Οι μεγάλες αλλαγές ξεκινούν από έναν μικρό χώρο
Ένα δημιουργικό εργαστήριο δύσκολα μοιάζει, εκείνη τη στιγμή, με κάτι που μπορεί να αλλάξει τη ζωή ενός ανθρώπου. Είναι απλώς δύο ή τρεις ώρες. Κι όμως, ακριβώς μέσα σε αυτούς τους μικρούς χώρους συμβαίνουν πολλές φορές πράγματα που δεν είχαμε προβλέψει.
Οι «τρίτες θέσεις» δεν είναι μόνο χώροι. Είναι υπενθυμίσεις ότι η ζωή δεν μετριέται αποκλειστικά με όσα καταφέρνουμε, αλλά και με τους ανθρώπους που γνωρίζουμε.