Υπάρχει μια στιγμή που σχεδόν όλοι έχουμε ζήσει μέσα σε μια ομάδα. Δύο άνθρωποι που συνεργάζονται καθημερινά ανταλλάσσουν δεκάδες emails, συμμετέχουν στις ίδιες συναντήσεις και εργάζονται πάνω στα ίδια έργα. Παρ' όλα αυτά, γνωρίζουν ελάχιστα ο ένας για τον άλλον.
Είναι παράδοξο αν το σκεφτεί κανείς. Περνάμε περισσότερες ώρες με τους συναδέλφους μας απ' ό,τι με πολλούς ανθρώπους της προσωπικής μας ζωής και, παρ' όλα αυτά, ένα μεγάλο μέρος αυτής της σχέσης περιορίζεται αποκλειστικά στον επαγγελματικό μας ρόλο.
Ίσως γι' αυτό πολλές ομάδες δυσκολεύονται να χτίσουν πραγματική εμπιστοσύνη. Δεν λείπει η τεχνογνωσία ούτε η διάθεση για συνεργασία. Λείπουν οι κοινές εμπειρίες που επιτρέπουν στους ανθρώπους να γνωριστούν έξω από το πλαίσιο της δουλειάς.
Αυτό που ανακάλυψε η Google για τις καλύτερες ομάδες
Το 2012, η Google ξεκίνησε ένα από τα πιο γνωστά ερευνητικά projects γύρω από τη συνεργασία των ομάδων. Το ονόμασε Project Aristotle. Οι ερευνητές εξέτασαν σχεδόν κάθε πιθανό συνδυασμό — ακαδημαϊκά υπόβαθρα, επίπεδα εμπειρίας, δεξιότητες, χαρακτήρες.
Το συμπέρασμα ήταν απρόσμενο. Κανένας από αυτούς τους παράγοντες δεν εξηγούσε με συνέπεια γιατί μία ομάδα απέδιδε καλύτερα από μια άλλη. Εκείνο που φαινόταν να κάνει τη μεγαλύτερη διαφορά ήταν κάτι πολύ πιο ανθρώπινο.
Οι ομάδες λειτουργούσαν καλύτερα όταν τα μέλη τους αισθάνονταν ασφαλή να εκφραστούν. Όταν μπορούσαν να κάνουν μια ερώτηση χωρίς να φοβούνται. Όταν είχαν την άνεση να παραδεχθούν ότι δεν γνωρίζουν κάτι, να κάνουν λάθος ή να προτείνουν μια ιδέα χωρίς να ανησυχούν ότι θα εκτεθούν.
Η Amy Edmondson, καθηγήτρια στο Harvard Business School, ονόμασε αυτή την κατάσταση psychological safety και σήμερα θεωρείται μία από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις για ομάδες που καινοτομούν.
Γιατί οι δημιουργικές εμπειρίες λειτουργούν διαφορετικά
Ένα εργαστήριο κεραμικής ή μαγειρικής δεν δημιουργεί από μόνο του ψυχολογική ασφάλεια. Δημιουργεί όμως ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο είναι πολύ πιο εύκολο να εμφανιστεί. Για πρώτη φορά μετά από καιρό, όλοι βρίσκονται στην ίδια θέση. Κανείς δεν είναι ειδικός. Κανείς δεν έχει έτοιμες απαντήσεις.
Είναι αξιοσημείωτο πόσο γρήγορα αλλάζει η συμπεριφορά μιας ομάδας όταν αφαιρείται η πίεση της απόδοσης. Οι άνθρωποι αρχίζουν να μιλούν περισσότερο, να βοηθούν ο ένας τον άλλον αυθόρμητα και να αντιμετωπίζουν τη συνεργασία όχι ως υποχρέωση αλλά ως φυσικό κομμάτι της διαδικασίας.
Οι κοινές εμπειρίες δημιουργούν κοινές ιστορίες
Οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο shared experiences για να περιγράψουν τις κοινές εμπειρίες που λειτουργούν ως σημεία αναφοράς μέσα σε μια ομάδα. Δεν έχουν αξία επειδή είναι θεαματικές. Έχουν αξία επειδή δημιουργούν μια κοινή αφήγηση.
Ίσως έχετε παρατηρήσει ότι οι πιο δεμένες ομάδες διαθέτουν πάντα μια δική τους «γλώσσα». Αστεία που επαναλαμβάνονται, φράσεις που γεννήθηκαν από κάποιο τυχαίο περιστατικό. Αυτή η κοινή γλώσσα δεν αποφασίζεται. Δημιουργείται.
«Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι φεύγουν από εδώ κρατώντας ένα κεραμικό. Στην πραγματικότητα, φεύγουν κρατώντας μια ιστορία.»— Δημιουργός εργαστηρίου κεραμικής, Αθήνα
Η δημιουργικότητα δεν είναι προνόμιο των καλλιτεχνών
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι «δεν είναι δημιουργικοί». Λίγες ώρες αργότερα, οι ίδιοι άνθρωποι φωτογραφίζουν αυτό που δημιούργησαν. Δεν είναι επειδή έγιναν καλλιτέχνες. Είναι επειδή κατάλαβαν κάτι πολύ σημαντικό: η δημιουργικότητα δεν είναι ταλέντο. Είναι διαδικασία.
Όταν μια ομάδα συμμετέχει σε μια δημιουργική εμπειρία, εξασκείται χωρίς να το καταλαβαίνει σε έναν τρόπο σκέψης που έχει τεράστια αξία και μέσα στο εργασιακό περιβάλλον. Μαθαίνει ότι δεν χρειάζεται να έχει όλες τις απαντήσεις πριν ξεκινήσει.
Αυτό που μένει όταν τελειώσει η εμπειρία
Οι σχέσεις δεν αλλάζουν μέσα σε ένα απόγευμα. Αλλάζουν μέσα από πολλές μικρές στιγμές που προστίθενται η μία πάνω στην άλλη μέχρι να δημιουργήσουν μια διαφορετική καθημερινότητα. Μια δημιουργική εμπειρία είναι μία από αυτές τις στιγμές.
Δεν λύνει προβλήματα συνεργασίας από μόνη της. Μπορεί όμως να δώσει στους ανθρώπους μια διαφορετική εικόνα ο ένας για τον άλλον. Και πολλές φορές αυτό είναι αρκετό για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο θα συνεργαστούν την επόμενη φορά.